Kişisel Gelişim

Zipf Yasası ve İlginç Gerçekleri (George Zipf)

Zipf Yasası

Hayatın birçok alanında biz farkında olmasak ta belirli bir orana sahip matematiksel bir düzen var. George Zipf bir metin, makale veya yazıda kullanılan kelimelerin sıklığıyla ilgi bir oran bulduğunu ortaya koydu. Aslında ileri zamanlarda bunun sadece yazılı metinlerde değil de hayatın birçok alanında karşımıza çıktığını keşfedeceğiz. Zipf yasası nedir? Zipf yasası hayatın hangi alanlarında var?

Hayatın İçine Gömülü Gizemli Bir Yasa: Zipf Yasası

Yaşadığımız dünyayı anlamaya ve ölçümlemeye çalıştıkça tesadüf eseri oluştuğunu düşündüğümüz şeylerde bile bir düzen olduğunu keşfediyoruz. 

Harvard Üniversitesinde dil uzmanı ola George Zipf (1902-1950) 1932 yılında yayınladığı “Selected Studies of the Principle of Relative Frequency in Language” adlı makalesinde, dünyadaki bütün yazılı metinlerin içeriğinde hangi dilde yazılmış olursa olsun kullanılan kelimelerin sıklığıyla ilgili tüm metinlerde ortak olan belirli bir oran olduğunu ortaya koymuştur.

George Zipf‘in bulgularına göre, kelimeler kullanım sıklığına göre sıralandığında ilk sıradaki kelime ikinci sıradaki kelimenin iki katı kadar kullanılıyordu. Yani ikinci sıradaki kelime ilk sıradaki kelimenin yarısı kadar, üçüncü sıradaki kelime ilk sıradaki kelimenin üçte biri kadar kullanılıyordu. Ve bu düzen böyle devam ediyordu.

Zipf Yasası bir çok alanda olduğu gibi ekonomi veya sosyal bilimlerde en dikkat çekici deneysel gerçeklerden birisidir. Bu basit matematiksel oranı temelinde barındıran Zipf Yasasının başka sistemlerde de ortaya çıkması durumu daha da ilginç bir hale getiriyor.

Mesela 2004’te yapılan bir araştırmada, dünyadaki şehirler nüfusa göre sıralandığı zaman dünyadaki şehirlerin ortalama olarak Zipf Yasası’na uyduğu gösterildi. Bir ülkedeki en kalabalık şehrin nüfusu, yaklaşık olarak ikinci sıradaki şehrin nüfusunun iki katı kadar çıkıyordu.

İşin içine girdikçe ve araştırmalar arttıkça zaman gösterdi ki bu kanun daha pek çok yerde karşımıza çıkmakta.İnternet siteleri aldıkları trafiğe göre, depremler büyüklüklerine göre, Aydaki kraterler yarıçaplarına göre, şirketler gelirlerine göre, makaleler aldıkları atıflara göre sıralandıkları zaman, kişilerin aldıkları telefon adetleri, protein-protein etkileşimleri, savaşlarda ölen insanlara göre savaşlar sıralandıkları zaman hepsi şaşırtıcı bir şekilde bu gizemli Zipf Yasası’na uyar.

Ortak soru, peki ama neden?

Nasıl oluyor da dil, şehir nüfusu, ya da yemek tariflerindeki malzemeler gibi birbiri ile alakasız karmaşık yapılar bu kadar basit bir matematiksel yasaya uymaktadır?

Tıkla Yorumla

Cevap Bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

En Çok Okunanlar